Синоним сифаттар

Синоним-сифат тура?ында д?й?м т?ш?нс? бире?, уны? нинд?й ?орау?ар?а яуап булып киле?ен а?латыу, синоним-сифаттар?ы? телм?р??ге ролен билд?л??; у?ыусылар?ы? диалогик телм?рен ??тере?, фекерл?? ??л?тен арттырыу; Баш?ортостан?а, уны? матурлы?ына ??й?? ??м ихтирам той?о?о уятыу, т?би??тк? ?а?сыл ?араш т?рби?л??.

Тема: Синоним һәм антоним сыйфатлар.

Максат: 1. Белем бирү максаты – сыйфат темасы буенча алдагы дәресләрдә алган белемнәрне искә төшерү, ныгыту, антоним һәм синоним сыйфатлар турында төшенчә бирү;

2. Фикер сәләтен үстерү максаты – укучыларның сөйләм телен, логик фикерләү сәләтен, мөстәкыйльлекләрен, иҗади активлыкларын үстерүгә ярдәм итү, укучыларның үз фикерләрен тиз һәм төгәл әйтә белүләренә ирешү, телдән һәм язма күнекмәләр белән антоним һәм синоним сыйфатлар турында белемнәрне ныгыту, шулардан чыгып нәтиҗә ясый белүләренә ирешү;

3. Тәрбияви максат – аралашу һәм коллективта хезмәттәшлек итү күнекмәләрен, кешелеклелек, ярдәмчеллек сыйфатлары тәрбияләү; дәрестә балаларның тиз һәм дөрес җавап бирүләренә ирешү. Дәрес тибы:  яңа белемнәр формалаштыру дәресе.

 Җиһазлау: Мультимедиа проекторы, слайдлар,  индивидуаль эш дәфтәрләре, конвертта биремнәр.

Кулланылган структуралар: МИКС ПЭА-ШЭА (Mix Pair Share), СИМАЛТИНИУС  РЕЛЛИ ТЭБЛ (Simultaneos Rally Table), СИНГЛ РАУНД РОБИН (Singl Round Robin), КОНТИНИУС РАУНД  РОБИН (Continuous Round Robin ).

Дәрес барышы.

I. Оештыру . Мотивлаштыру-ориентлаштыру.

Уңай психологик халәт тудыру. 3 мин.

Сәлам, дустым! (кулларны кысышу)

Хәлләр ничек?  (җиңелчә җилкә кырыена кагу)

Кайда булдың?(колак яфрагыннан тоту)

Мин сагындым! (кулны күкрәккә кую)

Син килдең! (кулларны җәю)

Мин бик шат (кочаклашу, кул кысышу)

       Балалар, бүгенге дәресне сезнең белән мин үткәрермен. Минем исемем Гөлгенә Мөнировна. Ә сезнең белән мин дәрес барышында танышырмын. Без бүген сезнең белән төркемләп эшләрбез. Өстәлләрдә мэнэдж мэт. Ул сезне бер командада партнерлар булып эшләргә ярдәм итә торган табличка. Минем кулымда хат бар. Бу хатны сезгә минем укучыларым җибәрде. Әйдәгез әле аны укып карыйк.

  II. Уку мәсьәләсен кую. Проблемалы сорау кую. 5 мин.

          Кадерле Азнакай гимназиясе укучылары! Без, Актүбә 2 нче урта мәктәбенең 6 нчы сыйныф укучылары  татар телен бик тырышып өйрәнәбез. Дәресләрдә без төрле биремнәр үтәп, яңа белемнәр ачабыз. Күптән түгел өйрәнгән сүз төркеме безгә аеруча кызыклы булып тоелды. Ул сүз төркеме булмаса, безнең тормышыбыз шулкадәр кызыксыз, төссез, күңелсез, ямьсез, ә телебез ярлы булыр иде. Бу сүз төркеменә карата без сезгә биремнәр җибәрәбез. Аларны үтәгәндә, сез дә үзегезнең белемнәрегезне тикшерерсез һәм тулыландырырсыз дип ышанып калабыз. Сезгә уңышлар телибез.

      Биремне сез экранда күрәсез. Рәсем дәресләреннән сез төсләрнең җылы һәм салкын булуын беләсез. Җылы төсләргә язылган хәрефләрне генә калдырырсагыз, бер сүз килеп чыгар. Ул нинди сүз?

 (Парлап эшләү. “Яхшылык” сүзен китереп чыгару). Укучылар нәрсә соң ул яхшылык? Яхшылык җирдә ятмый, диләр. Бу мәкальнең мәгънәсен ничек аңлыйсыз? (Яхшылык ул безнең яхшы эшләребез һәм уйларыбыз, кешеләрнең бер-беренә карата яхшы һәм рәхимле мөнәсәбәтләре). Татар теленең аңлатмалы сүзлегендә яхшылык турында болай диелгән. Бер укучыдан укыту.  Сүзнең тамырын табыйк. (Яхшы). Нинди сүз төркеменә карый. (Сыйфат).  Димәк, Актүбәнең алтынчы сыйныф укучылары кайсы сүз төркемен аеруча кызыклы дип тапканнар?(Сыйфатларны). Укучылар, яхшы сүзен икенче төрле ничек әйтеп була? (Әйбәт, шәп).  Бу сүзләрнең ничек аталганын бәлки берәр укучы беләдер? (Синонимнар). Дәреснең темасы нинди булыр икән? Без бүген нишләячәкбез?  Максатыбызга ничек ирешербез икән? (Төрле биремнәр эшләрбез). Яңа темага кереп китәр өчен, сыйфат турында алдагы дәресләрдә алган белемнәрне искә төшерик.

III. Актуальләштерү. 5 мин. МИКС ПЭА-ШЭА структурасы (Mix Pair Share). Җыр астында укучылар төрле тәртиптә класс бүлмәсе буйлар баралар. Музыка туктагач, бер-берсенә якын булган укучылар парлашалар. Кулларын өстә тоташтырып,  бер-берсен сәламлиләр.

1 нче сорау. Сыйфатка билгеләмә бирегез. Һәр укучыга башта 5 сек. уйларга, аннан парларда 15 әр секунд фикер алышырга вакыт бирелә. Кем беренче башлавын укытучы әйтә. Мәсәлән, чәче озынрак (кемнең энесе бар, кемнәр әбиләре белән бергә яши) укучы башлый. Икесе дә мисаллар китерә. Музыка дәвам итә. Туктый.

2 нче сорау. Сыйфат дәрәҗәләре. Мисаллар китерү.

3 нче сорау. Сыйфатларның ясалышы буенча төрләре. Мисаллар китерү. Укучылар бер-берсенә рәхмәт әйтәләр.

Нәтиҗә. Сигнал карточкалары белән үзләренә бәя бирәләр.

      Текст белән эшләү. 2 нче конвертка биремнәрне балалар  матбугат битләреннән сайлап алдылар. Алар үзләре дә газетаның актив хәбәрчеләре. (Слайдта Актүбә 2 нче урта мәктәбе  укучыларының “Сабантуй” һәм башка газета-журналларда басылган бик күп мәкаләләрен күрсәтелә. Сезгә тәкъдим ителәсе текст “Сабантуй” газетасыннан. Авторы — безнең мәктәп укучысы. (Бер укучы кычкырып укый). Текст махсус ясалган эш дәфтәрендә дә бар.

   Кешеләрне нинди итеп күрәсең килә, алардан шул сыйфатларны эзләргә тырышасың. Тик бар кешегә дә уңай сыйфатлар гына хас түгел шул. Кемгә яшәү җиңелрәк? Яхшы күңелле кешегәме яки явызгамы? Игелекле кешегә дуслар табуы, гаилә коруы җиңелрәк. Аның күңеле саф, уйлары якты. Мәрхәмәтле кешенең яхшылыгы икеләтә үзенә  әйләнеп кайтачак. Әйе, игелекле, шәфкатьле булу хәзер дә актуаль.

  Бу өзеккә нинди бирем уйлап чыгырырга була? (Тәкъдимнәр тыңлана). Димәк, бирем шундый: текстны тагын бер кат игътибар белән укыгыз һәм уку барышында сыйфатларны табыгыз астына бер сызык сызыгыз. Кем эшләп бетерә, шул кул күтәрә. Булдырдыгыз! Нәтиҗә. Сигнал карточкаларын күтәреп эшегезне бәяләгез. Ә хәзер санагыз. Ничә сыйфат таптыгыз?  Кем 11 сыйфат тапты, басыгыз. Ә хәзер тикшереп карыйк. (Иң күп сыйфат тапкан укучы сыйфатларны әйтә бара, калганнар ул сүз булса+ куя, булмаса астына сыза.

Нәтиҗә. Ә хәзер эшегезне ничек бәяләләгез. Сигнал карточкаларын күтәрегез.

IV. Уку мәсьәләсен чишү. 10 мин. 

     Дәфтәрегезгә соңгы ике җөмләдәге сыйфатларны язып алыгыз. Артык сүзне табыгыз. (Актуаль).

СИМАЛТИНИУС  РЕЛЛИ ТЭБЛ структурасы (Simultaneos Rally Table). Җилкәдәш партнерлар 10сек. уйлап җавапны язалар, берьюлы дәфтәрләрен алышалар.

Сорау. 3 нче өстәл, 3 нче укучы, синең иптәшең нинди сүз сайлаган? Калган сыйфатларны нәрсә берләштерә? (Төркемнәрдә 10 сек. фикер алышабыз). Аларны мәгънәләре ягыннан охшаш дип әйтеп буламы? Нәрсә белән аерылалар? (Язылышы белән). Мондый сүзләр ничек атала? (Синонимнар).

    Тактада: Яхшы — яхшы күңелле, мәрхәмәтле, игелекле, шәфкатьле. Мәгънәләре белән охшаш, язылышлары төрле булган сыйфатлар синонимнар дип атала. Сез нинди кешеләр белән гел очрашмас идегез, аралашырга теләмәс идегез? (Начар). Тексттан тагын нинди сүз табарга була? (Явыз).

 Тактада: Яхшы – начар, явыз, әшәке.

Аларның мәгънәләре нинди? (Аларның мәгънәләре капма-каршы). Андый сүзләр антонимнар дип атала. Димәк, безгә бүген тагын нинди сыйфатлар турында белергә кирәк? (Синоним һәм антоним сыйфатлар). Кагыйдәләр эш дәфтәрләренә язып куелган.

 СИНГЛ РАУНД РОБИН (Singl Round Robin) алымы белән кагыйдәне ныгыту. (Антоним һәм синоним сыйфатлар турында һәр укучы 1 мәртәбә җавап бирә). Вакыт башланды 1 мин (Таймер куела). 3 нче номерлы укучы яттан җавап бирә.

Нәтиҗә.

V. Ныгыту. Өченче конверт.  Антоним сыйфатлар өстәп, җөмләләрне әйтеп бетерегез. КОНТИНИУС РАУНД  РОБИН (Continuous Round Robin ). Төркемнәрдә һәр укучы чиратлашып мәртәбә җавап бирә. 5 мин. Вакыт башланды. Вакыт бетте. 4 номер җавап бирә.

Кышын көн кыска, ә төн …

Җәен көн аяз, ә көзен … .

Күп укыган бала белемле, ә аз укыган … .

Китап калын, ә дәфтәр …

Алма баллы, ә лимон … .

Кар йомшак, ә боз …

Шикәр ак, ә күмер …

Теле озынның акылы кыска.

Яңа дустым булды дип, иске дусны ташлама.

Батыр бер үләр, … мең үләр.

Яхшы сүз- җанга дару,

Яман сүз-канга агу.

             Вөҗданы пакъ- йөзе ак.

             Нәтиҗә.

Белемнәрне бәяләү.

    Укучылар, алдагы дәресләрдә сез сыйфат турында белемнәрегезне тагын да тулыландырысыз. Ә хәзергә кадәр булган белемнәргә бәя бирер өчен мин сезгә сораулар тәкъдим итәм. Алар сезнең эш дәфтәрегездә  бирелгән. Сораулар янына + яки —  куясыз. 5 мин.

1. Тексттан  бөтен сыйфатларны да таба аласыңмы?
2. Антонимнар һәм синонимнар турында кагыйдәне сөйли беләсеңме?
3. Дәрестә тырышып бар көчемне биреп эшләдем дип уйлыйсыңмы?
4. Киләсе дәрескә антонимнар кергән мәкаль буенча иҗади эш эшли аласыңмы?

Өлкәннәргә, әти- әниләрегезгә, иптәшләрегезгә мәрхәмәтле, игелекле, яхшы күңелле кешеләр булып үсәрсез дип ышанып калам.

Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте

Сифат — предметтың билдәһен белдергән һүҙ төркөмө, ниндәй?, ҡайһы?, ҡайҙағы?, ҡасанғы? һорауҙарына яуап бирә. Сифат исемдең алдынан килеп, уны асыҡлай

Сифат тураһында дөйөм төшөнсә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Морфологик йәһәттән сифаттар үҙгәрмәүсән һүҙ төркөмөнә ҡарай, тик төп сифаттар ғына дәрәжә формаларын ҡабул итә: күк, күкһел, күгерәк, күм-күк.

Һөйләмдә сифаттар һәр саҡ тиерлек аныҡлаусы һәм хәбәр функцияһын башҡара: бейек (тау), һөҙәк(тау),текә(яр);(өй) бейек, (еп) нәҙек. һ.б. Тап шул ваҡытта бейек ҡырластың өҫтөнән ҡыңғырау тауыштары ишетелде. (М. Ғафури) Ҡайһы саҡта Фатима шат, көләс. (Ж.Кейекбаев.)

Сифаттарҙың яһалышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Башҡорт телендә ҡайһы бер һүҙҙәр тамыр хәлендә үк предметтың билдәһен белдерә. Бынан тыш, предметтың билдәһен белдереүҙә икенсе һүҙ төркөмдәренән яһалған һүҙҙәр ҡулланыла. Мәҫәлән: болот — болотло, оял — оялсан, эш — эшсән.
Яһалышы яғынан сифаттар өс төрлө була: тамыр сифат, яһалма сифат, ҡушма сифат.

Тамыр сифат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

тамыр сифат тамыр хәлендә предметтың билдәһен белдерә: аҡ, бәләкәй, ҙур, күк, һары.

Яһалма сифат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Төрлө һүҙ төркөмдәренән булған һүҙҙәргә ялғау ялғап, предметтың билдәһен белдереп була. Барлыҡҡа килгән был һүҙ яһалма сифат була.Мәҫәлән:

• исемдән: аң-аңлы, белем- белемле, тоҙ- тоҙло,тоҙһоҙ, яҙ-яҙғы, көҙ- көҙгө.
• ҡылымдан; сереү-серек, ҡурҡыу- ҡурҡаҡ, илау- илаҡ, көөү- көйгәләк, һиҙеү- һиҙгер, яҙыу- яҙма(эш).
• һандан: ете- етеле, йөҙ- йөҙлө.
• исем ҡылымдан: түләү- түләүле, ҡарау- ҡараулы.
• үҙләштерелгән һүҙҙәрҙән: тарих- тарихи, ғилем-ғилми, фән- фәнни, иҡтисад- иҡтисади, сәйәсәт- сәйәси

Ҡушма сифат[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Ҡушма сифаттар үҙҙәре бер нисә юл менән яһала.

• парлы: аҡлы-ҡаралы, яҙлы-көҙлө.
• ҡабатлау:көслө-көслө, һылыу-һылыу.
• бәйләү: сейә ҡыҙыл(төҫ) нәҙек оҙон (буй),

Төп һәм шартлы сифаттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сифаттар, предметтың билдәһен ниндәй яҡтан белдереүенә ҡарап, икегә: төп һәм шартлы — сифаттарға бүленә.

Төп сифаттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Туранан—тура билдәһен белдерә: аҡ сәскә, киң өҫтәл, һәйбәт кеше, тәртипле бала.

Төп сифаттар предмет билдәһенең ни дәрәжәлә булыуын да күрһәтә ала: аҡ—ағыраҡ, ап-аҡ, аҡһыл; ҡара—ҡарараҡ, ҡарағусҡыл, ҡап-ҡара; ҡыҙыл—ҡыҙылыраҡ, ҡыҙғылт, үтә ҡыҙыл, сейә ҡыҙыл.

Шартлы сифаттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Предметтың билдәһен урынға, ваҡытҡа һәм башҡа предметтарға мөнәсәбәте аша белдерә: Өфөләге йорт, йөн күлдәк, таш йорт, йәйге эҙе, алтын сәғәт, баштағы яулыҡ, өйҙәге кешеләр.

Шартлы сифаттарға урыҫ теленән ялғауҙарҙы ҡыҫҡартып алынған сифаттар ҙа инә: социалистик, революцион, индустриаль.

Шартлы сифат дәрәжә менән үҙгәрмәй. Ул предметтың үҙгәрмәй торған билдәһен белдерә:Ҡышҡы һыуыҡ- ҡышҡыраҡ һыуыҡ тип әйтә алмайбыҙ.

Сифат дәрәжәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Предметтың билдәһе төрлөсә, төрлө кимәлдә, йәғни төрлө дәрәжәлә булырға мөмкин. Тел саралары ярҙамында предмет билдәләренең төрлө булыуын күрһәтеп була. Төп сифаттың дүрт дәрәжәһе була.

Төп дәрәжә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Төп дәрәжәләге сифат предмет аңлатҡан билдәнең төп мәғәнәгә тура килеүен белдерә йәғни был предметта сифат белдергән билдә артыҡ та, кәм дә түгел. Мәҫәлән: аҡ-аҡ төҫтө белдерә: аҡ йорт, аҡ ҡағыҙ, аҡ күлдәк.
Төп дәрәжәләге сифатҡа бер ниндәй ялғау ҡушылмай.

Тамыр һәм яһалма сифаттар төп дәрәжәлә килә.

Сифаттарҙың мәғәнәһен тамыр һәм яһалма сифаттар белдерә.

Сағыштырыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бер предметың билдәһе икенсе предметта күберәк йә аҙыраҡ булыуын күрһәтә:матурыраҡ һүрәт, ағыраҡ тауар.

Сифаттың сағыштырыу дәрәжәһе ике төрлө юл менән яһала: а)тамыр(нигеҙ) сифат һуҙынҡы өнгә бөтһә, -раҡ, -рәк, тартынҡы өнгә бөтһә -ыраҡ, -ерәк, ораҡ, өрәк ялғауҙары ҡушылып яһала: аҡсалы- аҡсалыраҡ, белемле- белемлерәк, киң- киңерәк, тоҙло- тоҙлораҡ,

Артыҡлыҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Артыҡлыҡ дәрәжәһендәге сифаттар бер предметтағы билдәнең башҡа шундай
уҡ предметтарҙағы билдәнән бик күпкә артыҡ икәнен белдерәләр. Һүҙҙең беренсеижегенә – п  ҡушып, йәки һүҙгә иң, бик, уғата, үтә, ифрат, ныҡ  ҡушылып яһала: ҡып-ҡыҙыл, йәп-йәшел; бик көслө, ифрат белемле, иң бейек, үтә шәп.

Аҙһытыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Аҙһытыу дәрәжәһендәге сифаттар
предмет билдәһенең ғәҙәттәгенән аҙыраҡ булыуын белдерәләр. Аҙһытыу дәрәжәһе -ғылт,
-гелт, -ҡылт, -келт, -һыл, -һел, -һыу ялғауҙары ярҙамында яһала: ҡыҙғылт, йәшкелт, күкһел.

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Бөтә төп сифаттар ҙа аҙһытыу дәрәжәһендә килә алмай, мәҫәлән: яҡшы, бәләкәй, ҙур, матур.

Синоним сифаттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Уртаҡ мәғәнәле йәки мәғәнәләре яҡын булған сифаттарҙы синоноим сифаттар тип йөрөтәләр.
Мәҫәлән: матур, сибәр , һылыу, зифа, нәфис, гүзәл.

Исемләшкән сифаттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Сифаттарға грамматик анализ яһау тәртибе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

• Сифаттың башланғыс формаһы
• Сифаттың төрө (төп, шартлы)
• Яһалышы (тамыр, яһалма, ҡушма)
• Дәрәжәһе (төп, аҙһытыу, артыҡлыҡ, сағыштырыу)
• Һөйләмдең ниндәй киҫәге булып килә.

Анализ өлгөһө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Көнбағыш баҫыуы һап-һары келәм менән ҡапланды. (Я. Хамматов.)

Телдән[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һап-һары — сифат, башланғыс формаһы— һары, төп сифат, тамыр сифат, артыҡлыҡ дәрәжәһендә, һөйләмдә аныҡлаусы булып килә.

Яҙма[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һап-һары —төп сифат, там.сифат, арт.дәр., аныҡлаусы.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

• Усманова М.Ғ., Абдуллина Ф.Ф. Башҡорт теле. Өфө — 2000 йыл. ISBN 5-295-02619-1
• Толомбаев Х.А., Солтанбаева Х.В. Әсә теле. 6-сы класс өсөн дәреслек. Өфө — 2008 йыл. ISBN 978-5-295-04288-1
• В.Ш. Псәнчин, Ю.В. Псәнчин. Әсә теле. 10-11 кластар өсөн дәреслек. Өфө — 2009 йыл. ISBN 5-295-02834-8

Сифат дәрәжәләре. Сифаттарҙың дөрөҫ яҙылышы. Синоним сифаттар.

— Һаумыһығыҙ, уҡыусылар! Бөгөн дәрестә сифаттар тураһында өйрәнеүҙе дауам итәбеҙ.

В башкирском языке есть 4 степени прилагательных:

Төп дәрәжә — основная степень: аҡ яулыҡ — белый платок, матур кейем — красивая одежда.

Сағыштырыу дәрәжәһе — сравнительная степень обозначает, что какой-то признак проявляется в этом предмете или лице в большей или в меньшей степени, чем в другом: ағыраҡ яулыҡ — белее (платок), матурыраҡ кейем – красивее (одежда).

Артыҡлыҡ дәрәжәһе — превосходная степень обозначает, что какой-то признак проявляется в этом предмете или лице в наибольшей степени: йәм-йәшел үлән — презеленая трава; ап-аҡ тауар — белый-пребелый.

Аҙһытыу дәрәжәһе — уменьшительная степень обозначает признак меньший, чем в основной степени, и образуется с помощью окончаний -ҡылт, -келт, -ғылт, -гелт; -һыл, -һел, -һыу. При присоединении этих окончаний отбрасывается конечный слог слова или его часть: ҡыҙғылт — красноватый, йәшкелт — зеленоватый, һарғылт — желтоватый.

2. §24 ҡағиҙәне уҡығыҙ, синоним сифаттар тураһында төшөнсәне иҫегеҙҙә ҡалдырығыҙ.

Уртаҡ мәғәнәле йәки мәғәнәләре яҡын булған сифаттарҙы синоним сифаттар тип йөрөтәләр.

Домашняя работа: стр. 67, таблица. Просклонять прилагательные «һары, ҡара, ҡыҙыл»

по степеням и заполнить таблицу.

Сфотографируйте домашнюю работу и отправьте на электронный адрес: s_bikmukhametova@bk.ru

Тема.
Синонимдар

Маҡсат:
Синонимдар тураһында
төшөнсә
биреү,телмәрҙә
синонимдарҙы актив ҡулланыу;

  яҙма һәм бәйләнешле һөйләү
телмәрен,һүҙлек байлығын,хәтерҙе, иғтибарҙы үҫтереү;

   ил,ер,тәбиғәт яҙмышы өсөн
һәр кемдә ыңғай сифат тәрбиәләү.

Йыһазландырыу:дәреслек,предметлы
һүрәттәр.

                      Дәрес
барышы.

1.Ойоштороу мәле.

-Һаумыһығыҙ! Ултырығыҙ!

2.Психологик инеш.

         Башҡорт
 теле
минең телем,

         Хөрмәтләйем мин һине,

         Матурлығың, нескәлегең

         Таң ҡалдыра бит мине.

-Ысынлап та, башҡорт теле нескә
, бай һәм яғымлы.

3.Өйгә эште тикшереү.

-Йәмле яҙ етә. Дәфтәреңә матур
яҙ!

 -Ниндәй һүҙҙәр ҡабатлана? Улар
нисек атала?

-Йомаҡ
 ҡойоу.

       «Йөҙ»тип тә әйтәләр
миңә,                                                                           

       Булам кешелә, башта.

       Буламын дәфтәр,журналда,

       Хатта һәр бер китапта.
(Бит-бит)

 Ауыҙ эсендә мин торам,

 Һүҙ һөйләп,тешкә тейеп.

Хәҙер менә башҡаса әйт:

«Икмәк киҫ әле »,-тиеп.
(Тел-тел)

-Нимә ул омоним?
(әйтелеше,яҙылышы тап килеп тә,мәғәнәләре менән айырылған һүҙҙәр)

4. Яңы тема

—Уҡыу мәсьәләһен  ҡуйыу.

1)  —Шиғыр юлдарын
иғтибар менән уҡыйбыҙ.

     -.Ҡалын хәрефтәр менән
бирелгән һүҙҙәргә иғтибар итәбеҙ.

*   Бер бите айҙай балҡыған,

     Бер бите көндәй яҡтырған.

         * Ҡурҡаҡ
булмаҫ ир-батыр,

            Өркәк
булмаҫ ир-батыр

* Йыры
ла бар был илдең,

   Көйө лә бар был
илдең.

          * Батша быны
ишеткәс, 

             Ҡысҡырынған,екеренгән.

2)   -Был һүҙҙәр тураһында
нимәләр әйтерһегеҙ.Уларҙың һүҙ төркөмөн билдәләгеҙ.

Балҡыған,яҡтырған- ҡылымдар.

Ҡурҡаҡ, өркәк-сифаттар.

Йыр,көй- исемдәр.

Ҡысҡырынған, екеренгән- ҡылымдар.

3) Һығымта.    *
Мәғәнәләре яғынан бер-береһенә яҡын һүҙҙәр синонимдар була. Синонимдар телмәрҙе
үҫтерә,байыта,тулыландыра.

5. Дәреслек менән эшләү.

-180-се күнегеү. Һәр
төркөм һүҙҙәрҙең мәғәнәләрен аңлатыу.

-.Ул һүҙҙәр менән
«сифат+ҡылым», «исем+ҡылым» һүҙбәйләнештәре яһап яҙыу.

 -181-се күнегеү.
Бирелгән күп  мәғәнәле  һүҙҙәргә  синонимдар  яҙыу.

Өлгө:кәбән һалыу- ҡойоу, өйөү;

6.Телмәр үҫтереү.

-182-се күнегеү.Тексты
иғтибар менән уҡығыҙ.

-.Ҡалын һүҙҙәрҙе синонимдар
менән алыштырығыҙ.

— Ни өсөн йәштәргә : «Һеҙ
Ватаныбыҙҙың таңы, өмөтө,киләсәге» тип мөрәжәғәт итәләр?.

7.Ғәмәли эштәр.Нығытыу.

1) Һүҙҙәрҙе уҡы.Синонимдар
өҫтә:

БАТЫР-

АҠЫЛЛЫ-

ТЫУҒАН ИЛ-

ЙЫЛЫ-

МАТУР-

2) Һылыу,
матур,гүзәл,һөйкөмлө,сибәр— һүҙҙәре менән һөйләмдәр уйла. Араҙан иң матурын
яҙып алыу.

8)Йомғаҡлау.Рефлексив
анализ.

-Бөгөн дәрестә нимәләр
эшләгәнде ентекләп әйтеп сыҡ.

-Ниндәй һүҙҙәрҙе синонимдар тип
әйтәбеҙ?

-Синоним һүҙҙәргә миҫалдар килтерегеҙ.

9) Баһалау.

10)Өйгә эш.183-сө
күнегеү.

Илеш районы Үрге Йәркәй 

4-се урта мәктәбенең

5 а синыф уҡыусылары

менән дәресте  башҡорт

теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы

Ғәлләмова Гөлүсә Раил ҡыҙы
үткәрҙе.